Opleiding Burgerparticipatie in tijden van polarisatie

877x220Burgerparticipatie

Hoe overheden het maximale uit burgerinspraak kunnen halen

De opkomst van populistische partijen, de verscherping van het maatschappelijk debat en wispelturig kiesgedrag hebben de aandacht gevestigd op een vermeende kloof tussen burgers en politiek. Als medicijn tegen deze kwaal zijn overheden gaan experimenteren met allerlei vormen van burgerparticipatie als burgertoppen, burgerjury’s, wereldcafé’s en online e-participatie.

In dit leerlab willen we met wetenschappers en deelnemende overheidsprofessionals de uitdagingen die komen kijken bij het organiseren van burgerparticipatie systematisch in kaart brengen. Op basis van cases uit binnen- en buitenland en wetenschappelijke literatuur krijgen deelnemers een overzicht van de geschiedenis van burgerparticipatie en van de verschillende vormen van participatie die gebruikt worden, hun werkwijze en voor- en nadelen. Ook gaan we in op concrete uitdagingen die gepaard gaan met het organiseren van burgerparticipatie. Hoe zorgt men er bijvoorbeeld voor dat een representatieve groep deelnemers bereikt wordt? En wat verklaart waarom het ene initiatief een positievere impact heeft dan het andere? Bij impact kijken we zowel naar de invloed van deelname op de deelnemers zelf als naar de effecten voor de samenleving als geheel. We kiezen daarbij voor een contextuele benadering die nadrukkelijk uitgaat van de aanleiding voor deze initiatieven: Wat is de meerwaarde van burgerparticipatie? Op welke (vermeende) problemen moet het een antwoord bieden? Wat willen we dat burgerparticipatie uiteindelijk realiseert (en wat niet)?

Gedurende de opleiding werken deelnemers aan hun organisatieplan voor een burgerparticipatie-initiatief dat bij voorkeur direct aansluit bij hun eigen praktijk. Daarnaast analyseren zij verschillende casussen die in de loop van de opleiding worden voorgelegd. Voorbeelden van casussen zijn de G1000, Omgevingsplan Flevoland, een internationale jury georganiseerd door de Europese Commissie over de toekomst van het platteland, en de Deense Musicon case waar met co-creatie een betonfabriek omgebouwd werd tot nieuwe buurt. De colleges, casussen en de blauwdruk van een burgerparticipatie-initiatief zorgen ervoor dat de deelnemers na afloop van de cursus concrete handvaten hebben om burgerparticipatie zo optimaal mogelijk in te zetten vanuit hun eigen praktijk.

Doelgroep

Het leerlab ‘Burgerparticipatie in tijden van polarisatie’ is bedoeld voor beleidsmedewerkers van overheden (nationaal, regionaal en lokaal) en publieke organisaties die zich bezighouden met het thema burgerparticipatie. Je hebt tenminste drie jaar relevante werkervaring. Je hebt eerder een universitaire (Master) opleiding afgerond, of beschikt tenminste over een opleiding op HBO+ niveau dan wel een academisch werk- en denkniveau.

Als je interesse hebt in het leerlab en zeker wilt weten dat deze aansluit op uw leerbehoefte, neem dan vooral contact met ons op. Na inschrijving toetsen wij jouw kwalificaties in termen van vooropleiding en werkervaring. Na afronding van de inschrijving vindt een intakegesprek plaats met een lid van de academische staf waarin de specifieke leervragen verder worden uitgewerkt.

Leerdoelen

Na succesvolle afronding van de opleiding heb je:
-    Een scherp begrip van de maatschappelijke onvrede waar burgerparticipatie antwoord op probeert te bieden
-    Overzicht van de verschillende vormen van burgerparticipatie die in Nederland en buitenland georganiseerd zijn
-    Praktische handvatten over hoe om te gaan met de uitdagingen die gepaard gaan bij het organiseren van burgerparticipatie
-    Inzicht in de potentiële opbrengsten van burgerparticipatie voor deelnemers en de samenleving als geheel en de voorwaarden waaronder deze gerealiseerd kunnen worden
-    Inzicht hoe Internet en sociale media ingezet kunnen worden bij tegengaan van polarisering en het verhogen van burgerparticipatie
-    Inzicht in de relatie tussen burgerparticipatie en de vermeende crisis van de representatieve democratie

Programma (indicatief)

Het programma bestaat uit zes bijeenkomsten van ieder zes uur die worden georganiseerd rondom de volgende thema’s. Gegeven de corona-pandemie gaan we er vooralsnog van uit dat deze bijeenkomsten online plaatsvinden, tenzij de situatie te zijner tijd het mogelijk maakt om fysieke bijeenkomsten te hebben.

1.    (19 mei) Op welke onvrede proberen burgerfora antwoord te bieden?
-    Kennismaking en introductie
-    Wat zijn de vermeende problemen waar de democratie mee kampt (polarisatie, populisme en participatie-elite)?
-    Hoe komen deze problemen binnen de gemeentes/werkpraktijk van de deelnemers tot uiting?
-    Op welke manier kan burgerparticipatie een antwoord bieden op deze problemen?

2.    (26 mei) Geschiedenis van burgerparticipatie in internationaal vergelijkend perspectief
-    Definitie van het begrip burgerparticipatie en bespreking van de verschillende vormen (van inspraakavond tot burgertop).
-    De geschiedenis van burgerparticipatie in internationaal-vergelijkend perspectief.
-    Op basis van onderzoek en casuïstiek wordt deelnemers een systematisch raamwerk geboden over hoe burgerparticipatie te organiseren. Wat werkt wel en niet?
-    Casus: Musicon, ombouwen van een fabriek tot woonwijk door middel van co creatie in Denemarken

3.    (2 juni) Praktische handvatten bij het organiseren van burgerparticipatie
-    Uitdagingen die komen kijken bij het organiseren van verschillende vormen van burgerparticipatie (bijv. burgertoppen, inspraakavonden, wereldcafés en burgerberaden).
o    Formuleren van vraagstelling
o    Selectie van representatieve groep deelnemers
o    Informeren en voorbereiding van deelnemers
o    Samenwerking tussen burgers, politici, ambtenaren en experts
o    Rol van de moderator
o    Betrekken van alle deelnemers
o    Besluitvorming

4.    (9 juni) Impact van burgerparticipatie
-    Doelen die met burgerparticipatie bereikt worden (bijv. raadplegen, adviseren, coproduceren meebeslissen, activering, integratie, bruggen slaan, benaderen van groepen in de marge)?
-    Monitoren van doelen
-    Gastspreker: een opdrachtgever van een burgerforum dat in het verleden heeft plaatsgevonden reflecteert op het gehele proces (van organisatie tot beleidsimpact) en deelt tips and tricks. TBA.

5.    (16 juni) Organisatie en impact van burgerjury’s
-    Definitie en introductie van burgerjury’s (participatievorm waar ongeveer 20 burgers een beleidsadvies geven)
-    Wat zijn de kenmerken, antecedenten en afwegingen die een organisator van burgerjury’s moet maken?
-    Wat is het effect van deelname aan burgerjury’s op deelnemers? Neemt het politiek cynisme erdoor af?
-    Casussen: Omgevingsplan Flevoland, Kaderrichtlijn Water Rijn Midden, en de Kromme Rijn in Utrecht, en een internationale jury voor de Europese Commissie gericht op de toekomst van het platteland
-    Interactieve sessie waarbij deelnemers zich in groepjes buigen over een aantal vragen van de docent

6.    (23 juni) Digitale vormen van burgerparticipatie
-    Welke kansen bieden het internet en sociale media op gebied van burgerparticipatie?
-    Hoe kunnen verschillende groepen bereikt worden?
-    Hoe kan omgegaan worden met polarisatie op sociale media?
-    Gastspreker: een specialist op gebied van online participatie binnen een gemeente deelt tips en tricks TBA
-    Afronding en reflectie op leerdoelen

Betrokken docenten

Prof. dr. Dave Huitema is Hoogleraar Milieubeleid, en werkzaam aan de Open Universiteit en de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij doet onderzoek naar de  context van complexe problemen, beleidsgericht leren en het creëren van nieuwe beleidsrichtingen. Naast het opleiden van promovendi heeft hij bijgedragen aan het OESO rapport over het Nederlands waterbeheer dat effectief de redding bleek van de Nederlandse waterschappen, diverse grote onderzoeksprojecten waaronder het Marie Curie Netwerk NEWAVE. Specifiek op gebied van burgerparticipatie heeft hij diverse burgerjury's georganiseerd over waterbeheer en omgevingsbeleid (Flevoland, Utrecht, Lelystad, Brussel) en daarbij intensief nagedacht over hoe dit op integere wijze te doen. Af en toe heeft hij wakker gelegen over de diverse dilemma's die dit oproept.

Dr. Jasper Muis is als universitair docent verbonden aan de afdeling Sociologie van de Faculteit der Sociale Wetenschappen van de Vrije Universiteit te Amsterdam. Hij promoveerde in 2012 cum laude op zijn proefschrift over de opkomst van Pim Fortuyn. Zijn studie werd genomineerd voor de Societal Impact Award van de Vrije Universiteit en bekroond met een Erasmus studieprijs, jaarlijks toegekend aan een uitzonderlijke dissertatie op het gebied van de geestes- en maatschappijwetenschappen. Zijn onderzoek naar rechts-populistische politieke partijen en (online) protestbewegingen spitst zich toe op de rol van het publieke debat. Hierbij richt hij zich zowel op oude als nieuwe media als Facebook en Twitter.

Dr. Vinitha Siebers is organisatiepsycholoog en werkt als consultant voor GalanNXT. De afgelopen jaren heeft zij binnen publieke organisaties praktijkgericht onderzoek gedaan naar thema’s als cultuur, leiderschap, toezicht, klokkenluiden en auditing. In 2020 promoveerde zij bij de Vrije Universiteit Amsterdam op een proefschrift over burgerparticipatie binnen lokale overheden. Haar ervaringen op nationaal en internationaal gebied over burgerparticipatie in combinatie met haar ervaringen als docent maakt dat ze actief en met oog voor de praktijk naar gepaste oplossingen zoekt. Met haar nieuwsgierigheid, enthousiasme en haar kritische houding helpt zij organisaties en haar studenten om het beste uit zichzelf te halen en het maximale te bereiken.

Dr. Peer Smets is sociaal- en cultureel antropoloog en werkt vanaf 2000 bij de afdeling Sociologie aan de Vrije Universiteit. Hij is gepromoveerd op een onderzoek naar de financiering van sloppen in India. Zijn voornaamste onderzoeksinteresse is stadssociologie, waarbij hij zich met name richt op de thema’s als huisvesting, buurtontwikkeling (zowel fysieke als sociale aspecten),  leefbaarheid, segregatie, overheidsbureaucratie, governance en het slaan van bruggen tussen overheid en burgers. Onder meer deed hij onderzoek naar burgertoppen als de G1000 die als middel gebruikt worden om de participatie van burgers te vergroten. Smets heeft vele artikelen en boeken gepubliceerd en streeft naar valorisatie van onderzoeksbevindingen.

Dr. Marc van de Wardt is socioloog en politicoloog en als universitair hoofddocent verbonden aan de School of Business and Economics van de Vrije Universiteit Amsterdam. Zijn proefschrift ging over de electorale competitie tussen flank- en middenpartijen op nieuwe maatschappelijke scheidslijnen als immigratie en Europese integratie. Dit proefschrift werd genomineerd voor beste proefschrift 2014 door de Nederlandse en Vlaamse kring van politicologen. Daarnaast heeft hij in toonaangevende wetenschappelijke tijdschriften gepubliceerd over de opkomst en ondergang van politieke partijen, naar hoe politieke partijen zich aan hun omgeving aanpassen en naar de politieke ondervertegenwoordiging van vrouwen, etnische minderheden en lager opgeleiden. Op een aantal van deze onderwerpen heeft hij ook prestigieuze onderzoeksbeurzen binnengehaald van FWO en FNRS. Verder geeft hij met veel plezier onderwijs in uiteenlopende disciplines als politicologie, bestuurskunde en economie.

-    Twee gastdocenten (tba)

Praktische informatie

Kosten
€ 2.950 (inclusief studiemateriaal, koffie, thee, frisdrank, aanvullende catering, diner op laatste cursusdag)Kortingsbanner SoG
Duur
6 wekelijkse bijeenkomsten van 13u-19u
Startdatum
19 mei 2021
Tijdsbesteding
Deelname aan de opleidingsdagen
Voorbereiding literatuur ongeveer 4 uur per bijeenkomst
Vorm/plaats
Online-bijeenkomsten, tenzij de corona-situatie het toelaat om (deels) fysiek onderwijs aan te bieden
Aanmelden
Inschrijfformulier
Contact
Contact en algemene informatie
E-mailadresVU.SOG@vu.nl
Incompany
Deze opleiding kan op locatie verzorgd worden en/of toegespitst worden op jouw wensen. Heb je hier interesse in, neem dan contact op met Eveline de Bruin, coördinator incompany, VU.SOG@vu.nl.