Crisis brengt veerkracht bij burgers naar boven

Burgers zijn in tijden van crisis veerkrachtig en weten zichzelf steeds beter te organiseren. Dat is de voornaamste conclusie van het project Smart Disaster Governance dat onder leiding van hoofddocent bij de Afdeling Organisatiewetenschappen Kees Boersma aan de VU is uitgevoerd.

28-06-2019 | 11:36

Tijdens een ramp of crisis komt de responscapaciteit van het openbaar bestuur extreem onder druk te staan. Onderzoek heeft echter uitgewezen dat het zelf-organiserend vermogen van een samenleving in dit soort noodsituaties groot is gebleken. De mogelijkheden van sociale media en online platforms hebben door verbeterde connectiviteit de mogelijkheden voor zelforganisatie versterkt. Overheden en andere hulpverleners hebben om allerlei verschillende redenen moeite om met deze vorm van zelforganisatie om te gaan, terwijl deze juist veel waard kan zijn – ook na de crisis. Het blijkt dat overheden in veel gevallen te overgeorganiseerd zijn en te veel willen vasthouden aan gevestigde belangen en bestaande machtsstructuren. Ook heeft het onderzoek vastgesteld dat nog lang niet iedereen deelneemt aan de zelforganisatie of daar zelfs actief van wordt uitgesloten.

Voor het project zijn Kees Boersma met zijn collega’s Peter Groenewegen, Julie Ferguson, Jeroen Wolbers Arjen Schmidt en Femke Mulder een samenwerking aangegaan met een groot aantal praktijkpartijen over de hele wereld. “We verknoopten niet alleen onze verschillende disciplinaire achtergronden maar ook twee verschillende werelden: die van het – meer westers georiënteerde – crisismanagement aan de ene kant en het zogenoemde disaster management in de humanitaire context van zuidelijke landen aan de andere kant. Op beide terreinen werkten er praktijkorganisaties mee aan ons project en op beide terreinen hebben we verschillende casussen bestudeerd. De veronderstelling dat het westen overgeorganiseerd zou zijn in vergelijking met de situatie in het zuiden – met klaarliggende rampenplannen en heldere formele governance-structuren – kwamen voor een deel uit. Maar de over-organisatie kan spontane samenwerking in de weg staan. Bovendien is juist ook in de zuidelijke landen veel over-organisatie te zien, met name vanuit de internationale hulpgemeenschap.” De inzichten van het onderzoek hebben ertoe geleid tot nieuwe onderzoeksprojecten die samen met de professionele partners van het project zullen worden voortgezet. Het vervolgonderzoek richt zich op de vraag hoe zelforganisatie en lokale netwerken beter kunnen worden benut.

Het project Smart Disaster Governance is in november 2019 afgerond en maakte deel uit van het NWO programma Smart Governance. Dit onderzoeksprogramma richtte zich op nieuwe, slimme vormen van bestuur. De voornaamste resultaten zijn bijeengebracht in het boekje “Nieuwe slimme vormen van bestuur” en de Engelstalige publicatie: “Smart Hybridiy”