Onderzoeker in opleiding VUmc

Lianne de VriesLianne de Vries, 25 jaar

Beroep
Onderzoeker in opleiding bij het VU medisch centrum

Studie
Antropologie

Medische onderwerpen combineren met een antropologisch perspectief


tekst: Esther Jonker
 
foto: Liesbeth Westerlaken

Tijdens de studie antropologie maakte Lianne kennis met de organisatie FSAN, een Somalische belangenorganisatie.  Een hartelijke ontmoeting met projectleidster Zahra Naleie maakte Lianne enthousiast. “Zij voert vol passie de strijd tegen meisjesbesnijdenissen.”  Lianne werkte mee aan een project dat zich richtte op Somalische emigranten in Nederland. Dit is een van de grootste groeperingen in Nederland waar, naast bijvoorbeeld Egyptenaren, Ethiopiërs en Soedanezen, meisjesbesnijdenis nog steeds voorkomt.

Taboe
Exacte cijfers zijn lastig te verkrijgen vanwege het taboe op meisjesbesnijdenis. Een speciaal ingestelde commissie van het ministerie van  Volksgezondheid, Welzijn en Sport probeerde in 2005 een schattig te maken. Zij denken dat zo’n vijftig meisjes per jaar in Nederland besneden worden, maar waarschijnlijk is dit pas het topje van de ijsberg. Ook al zijn alle vormen van meisjesbesnijdenis in Nederland sinds 1993 verboden, dit houdt de gemeenschappen niet tegen om het toch uit te voeren. Ze vliegen naar het land van herkomst of laten een besnijdster overkomen om de handeling uit te voeren. Ondanks het feit dat dit een verschrikkelijke verminking is, wil Lianne toch begrip proberen te kweken bij Nederlanders. “Ik wil inzicht geven waarom het dan toch gebeurt.”

Op dit moment wordt meisjesbesnijdenis door moslims vooral uitgevoerd vanuit een religieus oogpunt. Veel practici denken dat in de Koran te lezen is dat meisjes besneden moeten worden. Dit standpunt is echter nergens terug te vinden, maar is inmiddels wel totaal verweven in de cultuur. Daarom trainen de mensen van FSAN religieuze leiders om zelf deze kennis over te brengen. Zij hebben veel invloed op de gemeenschap, maar hebben vaak nog geen duidelijk standpunt over vrouwenbesnijdenis.

Tradities veranderen
“Het leuke aan dit soort projecten is dat ik een soort brugfunctie vervul. Er is nog een groot gat tussen de lokale ideeën over meisjesbesnijdenis en de wetgeving van bovenaf. Door wetgeving te vertalen in meer begrip en bepaalde redenaties kun je een schakel zijn. Alleen zeggen dat het niet mag, werkt niet.” Daarom heeft Lianne zich met haar thesis  beziggehouden met de rol van zelforganisaties, zoals FSAN, in de strijd tegen meisjesbesnijdenis en hoe je bottom-up zo’n traditie kunt veranderen.

Gelukkig is er in Afrika zelf ook al veel protest tegen vrouwenbesnijdenis. Dat heeft Lianne ook ervaren toen zij voor haar afstudeeronderzoek drie maanden in Kenia verbleef. “Er verandert daar daadwerkelijk iets, ook al is het maar dat het meer bespreekbaar wordt.” In Kenia wordt de besnijdenis gedaan aan de hand van allerlei rituelen, waarbij vrouwen samenkomen in de rimboe en daar leren wat het is om vrouw te zijn. Nu is er daar bijvoorbeeld een project opgestart waarbij de rituelen behouden blijven, maar de meisjes niet worden besneden.

Diabetes
Al tijdens de middelbare school twijfelde Lianne tussen de cultuur- en de gezondheidskant. Na een studie medische antropologie heeft zij daar eindelijk een goede brug tussen weten te slaan. Ze probeert medische onderwerpen te combineren met een antropologisch perspectief als onderzoeker in opleiding bij de afdeling huisartsgeneeskunde van de VU. “Ook al is dit niet een hele typerende plek voor antropologen, ik kan hier wel m’n ei kwijt.” Lianne doet hier onderzoek naar het effect van groepsbijeenkomsten op de kwaliteit van leven van patiënten met diabetes type 2 met complicaties, die vroeger ook wel bekend stond als ouderdomssuikerziekte. Inmiddels krijgen mensen op steeds jongere leeftijd deze ziekte, door onder andere overgewicht. “Het leuke aan deze functie is de combinatie tussen onderzoek doen, onderwijs volgen en onderwijs geven.”

De karakteristieken van antropologie komen ook zeker nog terug in haar huidige baan. Ze heeft veel aan haar kritische blik op bepaalde zaken. “Ik kan dingen heel open-minded bekijken en gemakkelijk meedenken in iemand anders perspectief. Antropologen kunnen analyseren met een soort helikopter-view, maar kunnen ook inzoomen op bepaalde details.”

juli 2010