Afscheidslezing prof.dr. André Droogers

Het gedwongen huwelijk tussen Vrouwe Religie en Heer Macht

Vrijdag 23 juni 2006

Een kritische evaluatie van de rol die religieuze macht speelt in de huidige wereldverhoudingen is hard nodig. Machtloze religie hoeft niet machteloos te zijn. Macht is het menselijk vermogen het gedrag van anderen te beïnvloeden, zelfs tegen hun wil. Religie en macht lijken onlosmakelijk en voor eeuwig verbonden. Maar wat voor huwelijk hebben zij?

Dat verschilt per religie. Heer Macht is vaak dominant. Die machtsverhouding doet tekort aan de oorspronkelijke religieuze ervaring– vaak van vrouwen - en versimpelt die. Als die ervaring bijvoorbeeld in leerstellige en rituele vormen wordt gegoten, is het goedbedoelde motief meestal bewaking van erfgoed, maar tegelijk kan macht – vaak van mannen - de religieuze praktijk verarmt.

Er zijn echter ook andere verhoudingen mogelijk. Heer Macht kan emanciperen en zijn rol beperken tot het vergemakkelijken van de religieuze praktijk. Of Heer Macht kan door Vrouwe Religie bekeerd worden tot een vorm van macht die te omschrijven is als 'het vermogen het leven te bevorderen'. Het is ook denkbaar dat Vrouwe Religie en Heer Macht tot een LAT-relatie of zelfs een scheiding overgaan. Mensen die de kerk verlaten hebben, blijven in meerderheid religieus. Zij hebben vaak sympathie voor zo'n scheiding. Overeenkomstig is veel kritiek op Vrouwe Religie in feite gericht tegen haar huwelijk met Heer Macht.
Droogers illustreert deze beschouwingen met een verhaal van Gabriel García Márquez, 'De mooiste drenkeling ter wereld', voor de gelegenheid voorzien van een antropologisch vervolg.

Prof.dr. André Droogers was als hoogleraar Culturele Antropologie, in het bijzonder Religieuze en Symbolische Antropologie, verbonden aan de afdeling Sociale en culturele antropologie, VU.