Dr. Ronald van Steden
Veiligheid ≠ pakje boter
Particuliere beveiligers rukken op, ook in de publieke sector. Onvermijdelijk, maar niet het antwoord op onze roep om meer veiligheid, vindt Ronald van Steden.
Door Rianne Lindhout
Ronald van Steden is bestuurskundige bij de VU-faculteit der Sociale Wetenschappen. Hij is verbonden aan de leerstoel Veiligheid & burgerschap. In 2000 begon hij met onderzoek naar particuliere beveiliging. Na 11 september 2001 nam het thema een steeds grotere vlucht.
Waarom beveiligen bedrijven niet meer alleen commerciële winkelcentra, maar ook steeds meer publieke domeinen zoals badplaatsen in de zomer en gevangenissen?
"Enerzijds pushen (internationale) beveiligingsbedrijven, omdat ze zien dat de commerciële markt verzadigd is en ze toch willen uitbreiden. Tegelijk beleeft de politie een identiteitscrisis: door de gestegen vraag naar veiligheid en de administratieve last is er geen tijd meer om zaken als jongerenoverlast aan te pakken. Gemeenten schakelen daarom bijvoorbeeld steeds meer particuliere straatcoaches in. Ook denkt de politiek met privatisering geld te kunnen besparen – al is dat nooit bewezen."
Die bedrijven zeggen glashard dat een politieagent 60 euro per uur kost, en een particuliere beveiliger maar 30.
"Tegelijkertijd zeggen ze ook dat de opleiding van hun mensen steeds beter wordt. En de branchevereniging heeft een keurmerk in het leven geroepen. Maar dat heeft weer consequenties voor de kosten. De financiële winst zit er met name in dat particuliere beveiligers flexibel zijn, als het tijdelijk druk is. Dat is goedkoper dan een vaste kracht aannemen. Daartegenover staat dat flexibiliteit ten koste kan gaan van kwaliteit, commitment en ervaringsniveau van medewerkers. Het is dus niet gezegd dat de balans uiteindelijk positef uitvalt. "
Hoe dan ook gaan we de particuliere kant op. Waar gaat dat eindigen?
"Nu heeft de dienst Justitiële Inrichtingen nog de leiding in een gevangenis. Als het huidige kabinet blijft zitten, is het denkbaar dat een particulier bedrijf een volledig detentiecentrum gaat overnemen, van schoonmaak en catering tot bewaking. Het gebruikelijke links-rechts gesteggel in de politiek en bezwaren van vakbonden veranderen daar niets aan. De trend is: we willen privatiseren en marktwerking is goed. Daarnaast blijft veiligheid hoog op de politieke agenda staan, met consequenties voor ons hele systeem van toezicht, opsporing en hulpverlening. Wellicht leidt dit in de toekomst tot een verregaande arbeidsdeling. Onderaan de particuliere beveiligers die de ogen en oren van de buurt zijn, een soort stadswacht. Dan komen er gemeentelijke handhavers die mogen bekeuren voor kleine zaken, maar geen vuurwapen dragen, en ten slotte de politie, die zich vooral op (zware) criminaliteit richt."
Krijgen we inderdaad meer veiligheid op die manier?
"Ik vraag me af of je veiligheid commercieel kunt verkopen. Veiligheid wordt steeds meer iets van aandeelhouders. Maar is veiligheid hetzelfde als een postpakket of een treinreis, die eerder geprivatiseerd zijn? Veiligheid is anders, het heeft een diepe morele lading. Meer nog dan gezondheidszorg of kinderopvang, waarbij privatisering nu ook ter discussie staat. Je kunt nooit in je eentje veilig zijn. We praten over uniformen en bevoegdheden, eigenlijk het bestrijden van ónveiligheid. Maar veiligheid gaat ook over geborgenheid, vertrouwen. Je deelt iets met elkaar."
Kunnen mannen met zilveren V's op hun borst ons dan geen geborgen gevoel geven?
"Ik denk het niet. Ik zou willen onderzoeken of de enorme hang naar veiligheid van vandaag niet eerder te maken heeft met dingen die uniformen overstijgen, met ‘grote’ processen als individualisering en secularisering. Zeker, vergeleken met vijftig jaar geleden is er meer criminaliteit. Maar ik denk dat we daartegen niet moeten inzetten op meer uniformen, maar op vragen als: wat is een goede buurt? Hoe kunnen we kleine, sociale verbanden stimuleren? Veiligheid is een lastig begrip, maar ik denk dat we het op die manier kunnen benaderen. Mijn oproep: zet de bijdrage die burgers zelf kunnen leveren aan veiligheid meer op de voorgrond."
Dit artikel verscheen in de rubriek 'De kwestie" in VU Magazine 2010#4 en is met instemming van de auteur overgenomen.
