Burgerschap, ‘new welfare’ en ‘governance’

Dit onderzoek richt zich op het delen van verantwoordelijkheden in het Nederlandse activerende arbeidsmarktbeleid. Steeds meer actoren die buiten de centrale staat staan krijgen verantwoordelijkheden toebedeeld die traditioneel tot het domein van de centrale staat behoorden. Gemeenten zijn bijvoorbeeld (financieel) verantwoordelijk geworden voor de uitvoering van de WWB. Maar ook burgers worden steeds meer verantwoordelijk geacht voor hun eigen gezondheid en welvaart, alsmede voor de veiligheid in de eigen wijk.

Bij de totstandkoming van activeringstrajecten wordt er ook meer nadruk gelegd op de deelname en verantwoordelijkheid van de burger. Activering moet passend zijn en dus is imput vanuit de burger wenselijk. De vraag is echter wat het daadwerkelijk betekent wanneer burgers verantwoordelijkheden toebedeeld krijgen. Uit de literatuur komen verscheidene manieren naar voren waarop het delen van verantwoordelijkheden met burgers ingevuld kan worden. Zo kan er sprake zijn van dominantie (Weber,1978), empowerment (Zimmerman,1995) of responsibilisering (Garland,1996; Burchell,1996). Mogelijk allen bruikbare strategieën.

Het is het doel van dit onderzoek om licht te werpen op de betekenis van het delen van verantwoordelijkheden met burgers. Maar ook om de processen dienaangaande te verklaren en om de gevolgen ervan te bestuderen. Het gaat hierbij om de bestuurskundige gevolgen, alsmede om de implicaties die het delen van verantwoordelijkheden heeft voor ons denken over burgerschap.

Interview met Anna Schonewille (2011)

Verantwoordelijkheden die vroeger bij de staat lagen, zijn verschoven naar gemeenten en burgers. Wat betekent dat voor burgers en beleid, is een van de vragen die Anna Schonewille behandelt in haar aio- onderzoek.

Als voorbeeld van die verschuivende verantwoordelijkheden noemt Anna de Persoonlijke re-integratiebudgetten. Daarmee kunnen mensen met een bijstandsuitkering hun eigen weg richting betaald werk uitstippelen. ‘Maar vaak wordt toch een bepaalde kant opgestuurd: zou je niet die en die cursus gaan doen, bijvoorbeeld’, vertelt Anna. En vervolgens moet de bijstandsgerechtigde een plan indienen dat door de begeleidende professional moet worden goedgekeurd. Al met al is het de vraag in hoeverre de burger nu écht meer verantwoordelijkheid krijgt.

Het doel van Anna Schonewilles onderzoek is om meer zicht te krijgen op hoe activerend overheidsbeleid wordt aangestuurd, welke rol het delen van verantwoordelijkheden daarin speelt  en wat de gevolgen zijn. De gevolgen voor de bestuurbaarheid, maar ook voor wat het betekent voor ‘burgerschap’. Activeren kan verschillende vormen aannemen. ‘Voorheen had je recht op een uitkering. Inmiddels wordt er veel meer gestuurd, richting betaald werk. Wat betekent dat voor burgerschap, oftewel: ontstaat er een ander idee van ‘burger zijn’?’, zo vraagt ze zich af.

De afgelopen twee jaar van haar onderzoek heeft Anna  veel gelezen. Uit de literatuur blijkt dat het delen van verantwoordelijkheid met burgers op verschillende manieren kan worden ingevuld. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van  ‘dominantie’ (Weber,1978), ‘empowerment’ (Zimmerman,1995) of ‘responsibilisering’ (Garland,1996; Burchell,1996). In de praktijk zijn misschien al die verschillende vormen bruikbaar.  Inmiddels is Schonewille eind 2010 bezig met de voorbereidingen van het empirisch onderzoek. De bedoeling is dat ze participerend gaat observeren. Daarbij gaat ze  meedraaien in het werk van sociale diensten om bij te houden wie wat waarom doet.

Over de onderzoeker

Anna Schonewille (1984). Anna heeft haar master politicologie aan de Universiteit van Amsterdam in 2008 behaald. Sinds januari 2009 is zij werkzaam als PhD student aan de Vrije Universiteit te Amsterdam.

Telefoon: 020-5987978
E-mail: a.schonewille@vu.nl
Faculteit Sociale Wetenschappen, vakgroep Bestuurswetenschappen, onderzoeksgroep New Welfare Governance

drs. Anna Schonewille